Het lammetje dat een varkentje is (3+) – Pim Lammers & Milja Praagman

het-varkentje-dat-een-lammetje-is
Illustratie: Milja Praagman (2017)

Aankondiging

Pim Lammers  en Milja Praagman presenteren op vrijdag 24 februari het eerste Nederlandse transgender-prentenboek: ‘Het lammetje dat een varken is’.

Waar: OBA Theater in de Centrale OBA, Oosterdokskade 143
Wanneer: vrijdag 24 februari, aanvang: 20.00, inloop vanaf 19.30
Toegang: gratis
Reserveren is gewenst en kan via: hetlammetjedateenvarkenis@gmail.com
Na afloop: borrel en boekverkoop
Facebook event: link

Het boek wordt feestelijk gepresenteerd: Pim Lammers leest voor uit het boek en wordt samen met Milja Praagman geïnterviewd door schrijver Edward van de Vendel. Live muziek wordt verzorgd door muzikant a balladeer, bekend om zijn verhalende liedjes met de meest uiteenlopende teksten.

——————————————————–
Over Het Lammetje dat een varken is:
Een wit-roze verhaal over jezelf zijn.
In de wei grazen de schapen in hun mooie, witte trui. In de poel liggen de varkens. Ze rollen door de modder. Dan zit er opeens een lammetje in de modder. Dat vinden de schapen en de varkens maar raar. ‘Ik ben een varkentje,’ zegt het lam. Dat is toch gek? Of niet?

Schrijver Pim Lammers schreef voor zijn eerste kinderboek een bijzondere tekst over jezelf zijn – hoe moeilijk dat kan zijn, maar vooral hoe belangrijk dat is. Auteur en illustrator Milja Praagman maakte eerder al prachtige kinderboeken zoals Ontbillenbijt en Nog 100 nachtjes slapen. Voor Het lammetje dat een varken is maakte ze hartverwarmende illustraties.

Pim Lammers & Milja Praagman | Het lammetje dat een varken is | €13,95 | Prentenboek 3+ | Uitgeverij de Eenhoorn | verschijnt: 31 januari 2017

Over Mootje (en waarom zij geen Marokkaanse Pippi Langkous is)

mootje

 

Mootje is de Marokkaanse Pippi Langkous kopte het Parool een ruime maand geleden toen het kinderboek van Hakima Elouarti (tekst) en Rosa Vitalie (illustraties) uitkwam. Een effectieve associatie: noem Pippi Langkous in een Marokkaanse kinderboekencontext en je haalt twee werelden binnen via een wijdverbreid jeugdsentiment. De introductie en de media-berichten stemden nieuwsgierig want wie is er nu niet opgegroeid met Astrid Lindgren’s Pippi en hoe ziet de Marokkaanse Pippi er dan uit?

Ik ga het verklappen: Mootje is geen andere versie van Pippi. Ja, Mootje bouwt. Ze bouwt een iglo van hout omdat ze een plekje zoekt dat moet lijken op de rust en de privacy van toen ze nog in haar moeder’s buik woonde. Bij Mootje thuis is het namelijk druk bevolkt. Het typische tweede generatie Marokkaanse gezin wordt hier geschetst: een groot gezin, veel zussen (12), iedereen die zich met iedereen bemoeit, geen eigen slaapkamer en altijd familie op bezoek. Dus Mootje piept er stiekem tussen uit. Op zoek naar haar alleen-zijn en moment van rust.

Wie aan Pippi denkt verwacht waarschijnlijk spannende, grootse, meeslepende eigenzinnige avonturen en heldendaden, mallegekke taferelen. Wat genderclichés betreft representeert het personage van Mootje echter vrij veel sekse-rolbevestigende kenmerken. Ze verlangt naar rust en stilte, fantaseert en droomt, knutselt en tekent en houdt van thee en bloemen.

Ze bouwt dan wel een iglo maar doet dit stiekem en krijgt kramp in haar handjes van het bouwen (ze zet gelukkig wel door). Als blijkt dat ze opgesloten in haar iglo zit dan ligt ze in eerste instantie passief op de grond en huilt ze een rivier(tje). Pas als zij haar moeders stem hoort roepen komt ze in actie. Het avontuur gebeurt vooral in Mootje’s hoofd (introvert) en heeft hier de betekenis van je ongestoord kunnen terug trekken in je eigen fantasierijke en creatieve wereld.

Mootje is veel meer een persoonlijk verhaal geschreven door iemand die in een groot Marokkaans gezin is opgeroeid. Heel invoelbaar wordt het verlangen van Mootje om eens een keer alleen te kunnen zijn – haar behoefte aan stilte en privacy. Maar ook: de strijd tussen dat verlangen en de loyaliteit en affectie naar het grote gezin waar ze uit komt want aan het einde is ze blij om weer samen met iedereen thuis te zijn en de oude situatie dankbaar hersteld.

Duidelijk zien we ook de krachtige, affectieve en innig verbonden vrouwencultuur binnen het gezin en de familie. Opmerkelijk gescheiden van de mannenwereld daarbinnen in.

Niet de vergelijking met Pippi maar het luik naar de (innerlijke) wereld van Mootje maakt deze uitgave bijzonder: het is een kinderboek geschreven vanuit de eigen cultureel familiaire Marokkaanse achtergrond met herkenbare taferelen waarmee Marokkaanse gezinnen met veel kinderen zich kunnen identificeren.

Tip: kijk ook eens naar Het boek over een doek.

Mootje is een kinderboekenproject van Rose Stories en geschikt voor ongeveer 4-9 jaar. Gefinancierd door het Stimuleringsfonds Creatieve Industrie en crowdfunding Voor de Kunst.

Uitgelicht: 10 Superdiverse kinderverhalen in 5 kleurrijke boeken

sesambox
10 superdiverse verhalen in 5 kleurrijke kinderboeken. Dat is de tageline van het kinderboekenproject van onze zuiderburen Studio Sesam uit Vlaanderen. Tien professionele illustratoren en kinderboekenschrijvers, met of zonder migratieachtergrond, maakten voor Studio Sesam 10 cultuursensitieve kinderverhalen met personages die de verschillende interculturele leefwerelden die in onze westerse samenleving verankerd liggen weerspiegelen. En: dat is hen redelijk goed gelukt.

pablo-fanfareElk boek bevat twee kinderboekverhalen geschikt voor kinderen van ongeveer 4 tot 9 jaar. Ongeveer op de helft, waar het ene verhaal eindigt, keer je het boek om alwaar het andere verhaal begint. Het meeste voelt als kloppend: de kleurrijke kaften, de kunstzinnige illustraties, het taaltechnisch niveau en de cultuursensitieve inhoud van de prenten en verhalen.

Feitelijk zijn het ‘gewoon’ erg mooi vormgegeven en tekst-kwalitatieve kinderboeken maar juist doordat de interculturele achtergronden als een vanzelfsprekend gegeven verweven zijn in de verhalen zijn deze superdiverse kinderboeken bijzonder in hun soort.

Effectief zijn ook de samen-spelen-en-leren-opdrachten aan het eindeDroombellen_cover-300x300 van elk verhaal met een link naar het verhaal en de personages. Zo hebben Asma Ould Aissa & Annemarie Vermaak aan Safia en de Droombellen het heerlijke recept voor Briwats maken toegevoegd.

Elk boekdeel ademt zijn eigen sfeer en karakter waardoor de samenstelling van het pakket tevens divers binnen in haar eigen aanbod is. Maar, zodra het over diversiteit in kinderboeken gaat luidt onvermijdelijk ook de kritische hamvraag: lukt dit wel zonder in stereotyperingen te vervallen – gaat het soms niet ook mis?

HMarokko_cover_shop-298x300et antwoord? Nee, dat lukt niet altijd. Ook in sommige Superdiverse kinderboeken van Studio Sesam worden soms stereotype ideeën bevestigd en bekrachtigd. Hoewel de boeken allemaal artistiek geïllustreerd en vakkundig geschreven zijn verschilt het per verhaal hoezeer culturele stereotypen vermeden zijn of zelfs ontkracht worden. In Ik wil niet naar Marokko! (Laïla Koubaa & Tinne Van den Bossche) is het beeld bijvoorbeeld ambigue. Enerzijds moet Omar mee op vakantie naar Marokko terwijl hij liever thuis in Nederland blijft om te voetballen met zijn vrienden op het plein. Een verhaal waar veel Marokkaanse kinderen zich mee kunnen en zullen identificeren want Omar groeit, anders dan de generatie van zijn ouders, in beide werelden en nog veel meer in Nederland op.

Anderzijds portretteert het kinderboek het typische middenstandsklasse Marokkaans-Nederlandse gezin waarin stereotype beelden van de buitenlandse cultuur als chaotisch en waar mensen altijd te laat komen worden bevestigd. In een paar andere boeken worden donkere kinderen met hardlopen en muziek maken geassocieerd – bij uitstek de stereotype rollen waarover veel kritiek is binnen het emancipatoire stereotypen discours.

Toch mag dit alles de pret niet drukken. In een aantal verhalen worden stereotype beelden juist ook weer ontkracht, vermeden of op de kop gezet. Ofwel: de verhalen van Superdiverse kinderboeken verschillen onderling ten aanzien van stereotype culturele beelden. Het belangrijkste effect vind ik wel dat de box als geheel op unieke wijze het belang van diversiteit in kinderboeken in het publieke en uitgeversdomein agendeert. Vanuit esthetisch oogpunt en vanuit de verhaaltechnische kwaliteit bezien zijn zij een rijkelijke toevoeging voor iedereen die op zoek is naar mooie interculturele kinderboeken.

Zowel de box als de kinderboeken afzonderlijk zijn te koop via de webwinkel van Studio Sesam.

Update: Gezocht! Nieuwe schrijvers en illustratoren voor kleurrijke kinderboeken 

Aan Tien superdiverse verhalen deden mee:

Lies Vervloet & Laura Janssen – Berelekker
Khadija Timouzar & Inge Lavrijsen – Een goal voor Imane
Hanaa Boubouh / Nilufar Kuhpour – Waar is Parlo?
Alice van de Geest & Sanne Thijs – De Broccolireus
Asma Ould Aissa & Annemarie Vermaak – Safia en de droombellen
Atilla Erdem & Peggie De Sager – De huissnuiver
Benedicte Moussa-De Greef & Frits van Zeventer – De Loopwestrijd
Laila Koubaa & Tinne Van den Bossche – Ik wil niet naar Marokko!
WinnyAng & Fatinha Ramos – Op zoek naar Yori

Getipt door de lezer(s): Ik wil een jurk – Pauline Michgelsen en Nils Smit (2001)

ik-wil-een-jurk

Getipt door de lezer(s) en gekozen als aanvulling voor de kinderboekenlijst geëmancipeerde kinderboeken 0-8 jaar: Ik wil een jurk (Pauline Michgelsen en Nils Smit, 2001). Over een jongen die zich letterlijk niets aantrekt van genderconformistische kledingdracht. Geschikt voor 3+ jaar. Helaas niet meer in druk; zoeken en vinden via tweedehands kanalen of bij je lokale bieb.

Querido 2001 | 978 90 214 7519 6

#1 20 Geëmancipeerde kinderboekentips (0-8 jaar)

Het is heus waar: intelligente, ondernemende moedige meisjes en vrouwen, gevoelig poëtische jongens en mannen; ze bestaan echt. Niet alleen in het echte leven maar gelukkig ook in onze kinderboeken. Op veler verzoek, 20 geëmancipeerde kinderboekentips die de beeldvorming over gender (sekse) diverser maken. In chronologie van leeftijdsgeschiktheid (0-8 jaar) genoteerd.

1. Zaza – Mylo Freeman (2+)
zaza-speelt-doktertjeEen heel gewoon dreumesboekje maar stiekem toch ook niet. In kinderboeken worden meisjes en/of vrouwen zelden weergegeven in een beroep en als dat wel het geval is dan gebeurt dat veelal in de pedagogische functie van de typische basisschooljuf. Niets mis mee maar in de verbeeldingswereld van de kinderlectuur geven we daarmee impliciet een nauw gedefinieerd (gender)toekomstbeeld mee. In kinderboeken bedoeld voor deze leeftijdscategorie is Zaza hierop een uitzondering, want ja: meisjes kunnen ook dokters worden.

Collectie| Uitgeverij Clavis | ISBN 978 90 448 1260 2

2. De ongelooflijke Olivia – Tjibbe Veldkamp (vertaling) (3+)
de-ongelooflijke-oliviaHet eigenwijze varkentje Olivia trekt zich niets aan van stereotype sekserollen. Olivia is een ondernemend meisje zonder per se alleen maar ‘jongensachtige eigenschappen’ te adapteren want ze verschijnt gerust ook gewoon in ballerina kleding.

Uitgeverij Rubinstein | ISBN 978 90 476 1932 1

 

3. Honden doen niet aan ballet – Anna Kemp en Sara Ogilvie (3+)
Honden doen niet aan balletEen hond die droomt bij maanlicht en muziek en het liefst net als zijn ballerina baasje door het leven wil dansen op spitzen. Prachtig, ontroerend en gevoelig. Momenteel niet meer in druk. Opduikelen via tweedehandskanalen of via de bieb.

Uitgeverij Lemniscaat | ISBN 978 90 477 0273 3

 

4. Meneer Kadinsky was een schilder – Daan Remmerts de Vries (3+)
RemmertsdeVries_MeneerKandinsky .inddJongens en mannen zijn niet altijd fysiek en stoer; ze kunnen ook gevoelig en creatief zijn en moedig ‘vechten’ in abstractie via de kunst. Meneer Kadinsky maakt deel uit van de prachtige kunstprentenboekenserie van het Gemeentemuseum Den Haag, een serie welke in het geheel de moeite waard is.

Uitgeverij Leopold 2010 | ISBN 978 90 258 5624 3


5. Koning en Koning – Linda de Haan & Stern Nijland (4+)

Koning-en-KoningDit prentenboek is een klassieker onder de niet gender gestereotypeerde kinderboeken. Koning & Koning is een sprookjesprentenboek waarin seksuele diversiteit op kunstzinnige wijze genormaliseerd wordt. In dit sprookje trouwt de prins uiteindelijk met een prins. Fijne bijkomstigheid is dat de personages rebels geïllustreerd zijn en geen Disneyschoonheidsidealen portretteren. Kijk ook eens naar Filola wil een krokodil (Ingeborg Hornsveld en Marjanka Sierevelt, 2013), Joep! (Mark Haayema en Wouter Tulp, 2013) en Prinses Nina (Marlise Achterbergh en Iris Compiet, 2013).

Uitgeverij Gottmer 2000 | Uitgeverij Heerlijk 2013 | Verkrijgbaar via Koning & Koning

6. Wie wil er een poedel zijn, ik niet – Lauren Child (4+)
wie-wil-er-een-poedel-zijnDe poedel Trixie Twinkelteen van mademoiselle Viviane Brulée wil heel andere dingen in het leven dan poetsen en pimpen en gruwelt van parfumpoeders en pompons. Nee, liever wil zij:
‘met haar kop uit het raam hangen en de wind in haar oren voelen, tegen honden op straat blaffen, stokken ophalen en door de modder rollen, halsbrekende toeren uithalen, een heldhaftige hond zijn maar het allerliefste wil zij door de plassen spetteren! – maar natuurlijk verstond de psychiater er geen woord van.’
Modern geïllustreerd. De typografie is niet rustgevend voor het oog maar wel passend bij het spring in ’t veld poedelgevoel. Helaas momenteel niet meer in druk. Opduikelen via tweedehandskanalen of via de bieb.

Uitgeverij Rubinstein 2009 | ISBN 978 90 476 0707 6

7. De droom van Jane – M.E. Ander (vertaling) (4+)
De-droom-van-Jane
Kinderboek naar het inspirerende verhaal van primatoloog, etholoog en antropoloog Jane Goodall. De droom van Jane valt zonder twijfel in de categorie onderzoekende intelligente vrouwelijke rolmodellen en wel op een subtiele manier.

Vier Windstreken, 2012 | ISBN 978 90 511 6243 1


8. Prinses Pernilla en de reddende ridders – Mathilde Stein en Dorine de Vos (4+)
prinses-pernilla
Prinses Pernilla daagt vooringenomen ideeën over prinsessen (c.q. meisjes) uit. Zowel op tekstinhoudelijk niveau als met de illustraties want net als bij Koning & Koning worden in dit prentenboek Disneyschoonheidsidealen niet bevestigd. Kijk ook eens naar Juffrouw van Zanten & de zeven rovers.

Lemniscaat 2014 | ISBN 978 90 477 0563 5

 

9. Kapitein Kat – Inga Moore (4+)
Omslag voor printen.inddKapitein Kat scoort hoog op het doorbreken van gender- en culturele stereotyperingen in verschillende dimensies. In dit avontuurlijke en poëtisch aandoende prentenboek zijn de personages divers van kleur en sekserolpatronen geportretteerd. De kapitein is een aimabel figuur die van katten houdt en stiekem helemaal niet zo goed in de zakelijke geest van het handelswaren ruilen. Daarentegen is de koningin die hij ontmoet op een afgelegen eiland een schrander typetje, vol van actieve ondernemendheid.

Uitgeverij Christofoor 2013 | ISBN 978 90 603 8706 1

10. Coco of het kleine zwarte jurkje – Annemarie van Haeringen (5+)
Coco - of het kleine zwarte jurkje (Annemarie van Haeringen, 2013)Dit boekje over de legendarische modeontwerpster Coco Chanel (1883-1971) behoort eveneens tot de serie kunstprentenboeken van het Gemeentemuseum Den Haag. Coco bevat veel biografische gegevens over het leven van de eigenzinnige Française en is absoluut een krachtig en autonoom rolmodel voor de kindergeest.

Uitgeverij Leopold 2013 | ISBN 978 90 258 6406


11. Prinsessen en draken – Christina Björk en Eva Eriksson (5+)

prinsessen-en-drakenPrachtig prentenboek met 7 sprookjes over 7 moderne, eigenwijze en stoere prinsessen. Geen roze glitters en truttigheid. Wel een waarschuwing voor digi- en technifobia: televisies, mobiele telefoons, laptops en het internet maken op moderne wijze deel uit van het leven de ondernemende prinsessen. Kijk ook eens naar De prinses en de paradijstuin (Dolf Verroen en Thé Tjong-Kingh, 2010).

Uitgeverij Hoogland & Van Klaveren 2012 | Vertaling Femke Blekkingh-Muller | ISBN 978 90 896 7109 7

12. Wij zijn bijzonder misschien zijn wij een wonder – Ted van Lieshout (5+)
wij-zijn-bijzonderDe boeken van Ted van Lieshout zijn nimmer cliché. Ook in het poëzie prentenboek Wij zijn bijzonder – misschien zijn wij een wonder worden gender rolpatronen geherdefinieerd. Jongens in meidenkleding, juffen in bomen: het mag en kan allemaal. Andere aanraders van Van Lieshout zijn ook Luitje en de limonademoeder (zelf lezen 7+) en Mijn meneer (jeugdliteratuur, 2012).

Uitgeverij Leopold 2012 | ISBN 978 90 258 6066 0

13. Roodkapje was een toffe meid – Marjet Huiberts en Wendy Panders (6+)
roodkapje-was-een-toffe-meidGeen getrut, in Roodkapje was een toffe meid worden gender en etnische clichés brutaal op z’n kop gezet. De stoere ritmische (voorlees)verhalen zijn aangepaste klassieke sprookjes om te rappen. Prinsessen die er van door gaan met de heks, wolven die chillen en zo nog wat meer. Met CD.

Uitgeverij Gottmer 2010 | ISBN 978 90 257 4684 1

14. Otje – Annie M.G. Schmidt (6+)
otjeZodra het onderwerp over sekse rolbevestigende clichés in kinderboeken gaat wordt al gauw de populaire kinderboekenserie Jip en Janneke van Annie M.G. Schmidt in dezelfde adem genoemd. Volstrekt onterecht: die associatie doet af aan het eigenzinnige oeuvre van Schmidt. In veel van haar verhalen en poëzie worden heel terloops conventionele genderrollen niet als vanzelfsprekend opgenomen. Otje is een prachtig voorleesalternatief voor J en J. Denk ook eens aan Floddertje en Wiplala.

Uitgeverij Querido 2006 | ISBN 978 90 451 0325 9

15. Lang geleden – Alex de Wolf en Arend van Dam
lang-geledenAletta Jacobs, Anne Frank, Jacoba van Beieren: krachtige vrouwelijke rolmodellen uit de Nederlandse geschiedeniscanon worden niet overgeslagen in dit boek met 50 (voorlees)verhalen over de geschiedenis van Nederland. Voorlezen vanaf 7+. Zelf lezen vanaf 9+.

Uitgeverij Van Holkema & Warendorf 2007 | ISBN 978 90 475 0025 4

16. Alice in Wonderland – Lewis Carroll en Floor Riedler (7+)
alice in wonderlandNaar het klassieke verhaal van Lewis Carrol met de moderne illustraties van de minstens net zo eigenzinnige en eigenwijze Nederlandse illustrator Floor Riedler. Kijk ook eens naar De avonturen van Alice in Wonderland & Achter de spiegel en wat Alice daar aantrof (vertaling Nicolaas Matsier en illstraties John Tenniel).

Uitgeverij Gottmer 2014 | ISBN 978 90 257 5917 9


17. De jongen in de jurk – David Walliams en Quentin Blake (7+)

aanb. Jongeninjurk:aanb.JongeninjurkHet eerste boek van de volprezen David Walliams die als komiek ook al furore maakte met de Britse comedy serie Little Britain. Prachtig boek over een jongen die van mode houdt en genderstereotyperingen omkeert. Alle boeken van Walliams zijn in dezelfde moeiteloze gendervrije geest geschreven. Voorlezen vanaf 7+. Zelf lezen vanaf 9+.

Uitgeverij Gottmer 2009 | ISBN 978 90 257 4542 4


18. De kleine prins – Antoine de Saint-Exupery (7+)
kleine-prinsHet wereldberoemde filosofische verstillende boek van en over de kleine prins. Voorlezen vanaf 7+. Zelf lezen van 9+.

Uitgeverij Donker | ISBN 978 90 610 0699 2

19. Pippi Langkous – Astrid Lindgren en Carl Hollander (7+)
pipp alle verhalenPippi Langkous behoeft geen uitleg. Alle boeken van Lindgren zijn bewezen doordrenkt van autonome vrijzinnige types. Voorlezen vanaf 7 jaar. Zelf lezen vanaf 9 jaar. De moderne uitgave, geïllustreerd door Lauren Child (2012), is ook een optie, afhankelijk van persoonlijke voorkeur.

Uitgeverij Ploegsma 2012 | ISBN 978 90 216 7194 9



20. Matilda – Roald Dahl (
7+)

mathildaMet de laatste tip is iets bijzonders aan de hand en dan heb ik het niet over het boek of Matilda zelf. Hoewel het personage van Matilda voor velen evident als emancipatorisch kan worden beschouwd (immers is zij als rolmodel eigenwijs en hyperintelligent) bevestigt zij gelijktijdig ook het stereotype beeld van rustig lezende meisjes op de basisschool en wijst zij ons op hetgeen wat we juist vaak niet terug zien in kinderboeken: hyperintelligente cerebrale jongens geïnteresseerd in kennis en boeken.

Uitgeverij De Fontein | ISBN 978 90 261 9796 3

21. Tip zoekt boek: gekozen door de lezer!
Welk geëmancipeerd kinderboeken hoort volgens u absoluut nog in dit lijstje thuis? Stuur je tip met korte toelichting naar Spinzi. Looptijd tot vrijdag 2 oktober 00:00u.

Volgende week zaterdag maken we de tip van de lezer bekend en verschijnt: #2 Geëmancipeerde kinderboekentips 8-12 jaar.

NB: De sociaal, cultureel en psychologische constructie van gender (sekse) stereotyperingen is complexer dan in sommige media of ‘emancipatie hypes’ wordt voorgesteld. Vrijwel iedereen vertoont psychologische eigenschappen en gedragingen die in meer of mindere mate te duiden zijn als genderconform c.q. sekserolbevestigend. Voor personages die in kinderboeken opgetekend worden is dat niet heel anders. Zelden zul je een kinderboek tegenkomen dat volledig genderneutraal of in zekere aspecten niet gender-stereotype is. De kinderboekentips opgesomd in bovenstaande lijst bevestigen genderconforme ideeën in mindere mate, volledig gevrijwaard ervan zijn ze niet en dat hoeft ook niet. Het is veel zinniger om representaties van genderconformiteit in kinderboeken te zien als een relatief begrip.